31 sierpnia 2026 roku przypada 46. rocznica podpisania Porozumień Sierpniowych w Gdańsku i powstania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Dzień Solidarności i Wolności upamiętnia zryw robotników z 1980 roku oraz porozumienia zawarte między komitetami strajkowymi a rządem PRL. Ustawę ustanawiającą to święto Sejm przyjął 27 lipca 2005 roku.
Porozumienia podpisywano kolejno w czterech miejscach:
- w Szczecinie – 30 sierpnia,
- w Gdańsku – 31 sierpnia,
- w Jastrzębiu-Zdroju – 3 września,
- w Hucie Katowice w Dąbrowie Górniczej – 11 września.
Fala strajków rozpoczęła się od protestów przeciwko podwyżkom cen mięsa. Doprowadziła do wymuszenia na władzach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rejestracji niezależnego związku zawodowego. NSZZ „Solidarność” został zarejestrowany 10 listopada 1980 roku. Sierpniowe protesty zapoczątkowały również długą drogę do wolnych wyborów i zmiany ustroju Polski po 1989 roku.
Porozumienie w Stoczni Gdańskiej
Strajk w Stoczni im. Lenina w Gdańsku trwał od 14 sierpnia. Po dwóch tygodniach, 31 sierpnia 1980 roku o godz. 16.40, Międzyzakładowy Komitet Strajkowy i Komisja Rządowa podpisały porozumienie w sali BHP Stoczni Gdańskiej. Otworzyło ono drogę do utworzenia niezależnych i samorządnych związków zawodowych, które miały bronić społecznych i materialnych interesów pracowników.
Rząd zobowiązał się do poszanowania niezależności wolnych związków zawodowych. Uzgodniono także wniesienie do Sejmu projektu ustawy przewidującego możliwość zaskarżania decyzji cenzury, radiową transmisję niedzielnej mszy świętej, rewizję wyroków w procesach politycznych oraz przywrócenie do pracy osób niesłusznie jej pozbawionych. Sporną kwestią pozostawało zwolnienie aresztowanych działaczy opozycji. Wicepremier Mieczysław Jagielski zadeklarował, że zatrzymani zostaną zwolnieni następnego dnia.
Porozumienie ze strony MKS podpisali członkowie prezydium z przewodniczącym Lechem Wałęsą. Stronę rządową reprezentowali Mieczysław Jagielski, Zbigniew Zieliński, Tadeusz Fiszbach i Jerzy Kołodziejski. Strajkujący sformułowali 21 postulatów, dotyczących między innymi wolnych związków zawodowych, prawa do strajku, wolności słowa, uwolnienia więźniów politycznych, informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej oraz podwyżek i ochrony wynagrodzeń przed wzrostem cen.